Colostrum coraz częściej pojawia się w kosmetykach przeznaczonych do skóry suchej, wrażliwej, podrażnionej i wymagającej regeneracji. Nic dziwnego – zawiera wiele biologicznie aktywnych składników, m.in. immunoglobuliny, laktoferynę, lipidy, oligosacharydy oraz czynniki wzrostu. To właśnie one odpowiadają za duże zainteresowanie colostrum w kosmetologii. Warto jednak oddzielić dobrze udokumentowane działanie od marketingowych obietnic. Nie wszystkie składniki colostrum mogą przenikać przez zdrowy naskórek, dlatego jego rzeczywiste działanie w kosmetyku może różnić się od efektów obserwowanych w badaniach laboratoryjnych.
Colostrum – co to właściwie jest?
Colostrum, czyli siara, to pierwsza wydzielina gruczołów mlekowych ssaków, produkowana pod koniec ciąży i w pierwszych godzinach po porodzie. W kosmetykach najczęściej wykorzystuje się siarę bydlęcą, określaną jako colostrum bovinum, choć badane są również frakcje pochodzące od owiec i kóz.
Siara bydlęca różni się od dojrzałego mleka wyższą zawartością białek i składników biologicznie aktywnych. To jednak nie sam surowiec decyduje o skuteczności. Liczą się jego jakość, sposób przetwarzania, stężenie oraz cała formulacja produktu.
Co zawiera colostrum bovinum?
Najważniejsze składniki colostrum to immunoglobuliny, czyli przeciwciała, laktoferyna, lizozym, peptydy, aminokwasy, oligosacharydy, lipidy, witaminy i minerały. Obecne są także kwasy nukleinowe, związki mineralne oraz czynniki wzrostu, m.in. EGF, IGF-1 i TGF-β.
Colostrum bovinum jest więc złożoną matrycą, a nie pojedynczą substancją aktywną. Nie ma natomiast podstaw, by twierdzić, że taki zestaw związków nie występuje w żadnym innym naturalnym produkcie.
Jak działa colostrum na skórę?
Najlepiej udokumentowane zastosowanie colostrum dotyczy
- nawilżenia,
- wsparcia bariery naskórkowej,
- redukcji TEWL, sebum i rumienia
- oraz wsparcia regeneracji skóry.
To właśnie te efekty mają obecnie mocniejsze podstawy niż marketingowe obietnice głębokiej przebudowy skóry właściwej.
Nawilżenie i naturalna bariera ochronna skóry
Lipidy i białka colostrum tworzą na powierzchni naskórka film ograniczający przeznaskórkową utratę wody. Dzięki temu colostrum poprawia nawilżenie, wspiera naturalną barierę ochronną skóry i może zmniejszać podrażnienia związane z przesuszeniem.
W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z udziałem 52 kobiet w wieku 40-70 lat kosmetyk z 15% liofilizatem siary owczej po 8 tygodniach zwiększył nawilżenie i obniżył TEWL (Kazimierska et al., 2024). To jeden z najmocniejszych argumentów za wykorzystaniem colostrum w codziennej pielęgnacji skóry suchej i dojrzałej.
Stany mikrozapalne, bakterie i mikrobiom
Laktoferyna wiąże żelazo potrzebne części bakterii do namnażania, a lizozym wykazuje działanie przeciwdrobnoustrojowe. W modelach laboratoryjnych colostrum wpływało na ekspresję genów związanych z odpowiedzią zapalną, co wskazuje na jego potencjalne właściwości przeciwzapalne (Kazimierska et al., 2024).
Może to tłumaczyć, dlaczego colostrum łagodzi podrażnienia i wspiera skórę w okresach zwiększonej reaktywności oraz stanów zapalnych. Nie oznacza to jednak ogólnoustrojowego wzmacniania układu odpornościowego. Miejscowo colostrum może wspierać odporność skóry na czynniki zewnętrzne przede wszystkim przez poprawę bariery i warunków na jej powierzchni.
Colostrum a trądzik – co pokazują badania?
W badaniu obejmującym 27 osób z cerą trądzikową kosmetyk z 15% liofilizatem siary owczej zmniejszył wydzielanie sebum na czole z 50,7 do 36,1 µg/cm² (Erkiert-Polguj et al., 2024). U 75% badanych odnotowano też około 40% redukcję zmian zapalnych, co wskazuje na ograniczenie stanów mikrozapalnych. Badanie było jednak małe i w wyłącznie w grupie trądzikowej nie zastosowano równoległej grupy placebo.
W badaniu z grupą placebo, obejmującym 105 osób z łagodnym lub umiarkowanym trądzikiem, zastosowanie preparatów z colostrum bovinum zwiększyło nawilżenie skóry, ograniczyło TEWL, wydzielanie sebum i zaczerwienienie oraz sprzyjało normalizacji pH skóry (Kononowicz-Kasztelan, 2025).
Można więc powiedzieć, że odpowiednio sformułowany preparat z colostrum normalizuje wydzielanie sebum i wspiera pielęgnację skóry z trądzikiem oraz pracę gruczołów łojowych. Nie należy jednak przedstawiać colostrum jako leku na trądzik ani gwarancji zapobiegania powstawaniu zmian trądzikowych.
Colostrum po zabiegach kosmetycznych i przy regeneracji skóry
Po mikronakłuwaniu, peelingach czy zabiegach laserowych bariera naskórkowa jest czasowo naruszona, co może zwiększać dostęp substancji aktywnych do żywych warstw naskórka. Z tego względu zastosowanie colostrum w pielęgnacji skóry z naruszoną barierą ma większe uzasadnienie biologiczne niż przypisywanie jego wielkocząsteczkowym składnikom głębokiego działania na zdrową, nieuszkodzoną skórę (Singh & Yadav, 2016; Bos & Meinardi, 2000).
Dane dotyczące ran wskazują, że colostrum może wspierać procesy regeneracyjne skóry. W badaniu klinicznym obejmującym 40 pacjentów z przewlekłymi, trudno gojącymi się ranami zastosowanie opatrunków z colostrum jako terapii wspomagającej wiązało się z szybszym gojeniem i zmniejszeniem wysięku w porównaniu ze standardowymi opatrunkami (Mandloi et al., 2026).
Nie należy jednak bezpośrednio przenosić wyników badań ran na działanie zwykłego kremu kosmetycznego na zdrowej skórze. Dostępne dane nie pozwalają również stwierdzić, że każdy krem z colostrum zmniejsza blizny pooperacyjne.
Czy colostrum pomaga na zmarszczki?
Tak, ale przede wszystkim pośrednio. Badania na skórze dojrzałej pokazują poprawę nawilżenia, elastyczności i tekstury. Lepsze uwodnienie warstwy rogowej może dawać widoczne wygładzenie drobnych zmarszczek na skórze twarzy.
Nie oznacza to, że kosmetyk bezpośrednio przebudowuje włókna kolagenowe w skórze właściwej.
Czynniki wzrostu a produkcja kolagenu – gdzie kończą się fakty?
Colostrum zawiera czynniki wzrostu, m.in. IGF-1 i TGF-β. W badaniach in vitro wykazano, że IGF-1 może zwiększać ekspresję genów związanych z kolagenem w fibroblastach, a TGF-β – stymulować syntezę kolagenu typu I. Naskórkowy czynnik wzrostu EGF również wpływa na proliferację i różnicowanie komórek, jednak wyników tych nie można automatycznie przekładać na działanie gotowego kosmetyku na zdrowej skórze (Gillery et al., 1992; Reed et al., 1994).
Problemem jest przede wszystkim penetracja. EGF ma masę około 6 kDa, IGF-1 około 7,6 kDa, natomiast aktywny TGF-β jest białkiem o masie około 25 kDa. Są to więc cząsteczki wielokrotnie przekraczające granicę 500 Da, powyżej której bierne przenikanie przez nieuszkodzoną warstwę rogową jest silnie ograniczone (Bos & Meinardi, 2000). Z tego względu nie ma podstaw, aby zakładać, że czynniki wzrostu obecne w klasycznym kremie z colostrum docierają w istotnych ilościach do fibroblastów skóry właściwej.
Dlatego też obserwowany efekt odmładzania skóry po użyciu kosmetyku z colostrum należy wiązać przede wszystkim z poprawą nawilżenia, ograniczeniem TEWL i poprawą parametrów elastyczności skóry, a nie z udowodnioną bezpośrednią stymulacją syntezy kolagenu w skórze właściwej. W randomizowanym badaniu placebo-control z 2024 r. wykazano właśnie poprawę nawilżenia, TEWL i jędrności po 8 tygodniach stosowania kremu z 15% colostrum owczego (Kazimierska et al., 2024).
Nie należy też utożsamiać czynników wzrostu z hasłem „hormony wzrostu GH”. To inne cząsteczki i inne mechanizmy biologiczne.
Czy krem z colostrum jest dobry?
Tak, jeśli jego celem jest regeneracja, nawilżenie i poprawa komfortu skóry. Krem lub serum z colostrum bovinum może być dobrym wyborem dla skóry suchej, wrażliwej, dojrzałej, po bardziej inwazyjnych zabiegach oraz ze skłonnością do problemów skórnych, także na skórze twarzy.
W codziennej pielęgnacji warto szukać formulacji łączących colostrum ze składnikami barierowymi i humektantami. Kwas hialuronowy wiąże wodę, a ceramidy, pantenol, ektoina czy beta-glukan uzupełniają działanie regenerujące, łagodzące. Takie połączenia zapewniają bardziej przewidywalne naturalne wsparcie dla regeneracji niż ocenianie kosmetyku wyłącznie po obecności colostrum w INCI.
Jakie są minusy colostrum?
Najważniejsze ograniczenia to niestabilność białek, duże różnice jakościowe między surowcami, pochodzenie zwierzęce wykluczające stosowanie kosmetyków z colostrum przez wegan oraz ograniczona penetracja dużych cząsteczek przez zdrowy naskórek. U osób z silną alergią kontaktową na białka mleka ryzyko reakcji może być większe, zwłaszcza gdy bariera jest uszkodzona.
Produkty kosmetyczne nieprzeznaczone do ran nie powinny być aplikowane na otwarte uszkodzenia, a w ostrym, wysiękowym AZS, wskazana jest ostrożność.
Colostrum w kosmetykach – podsumowanie
Colostrum w kosmetykach ma najbardziej przekonujące dane w zakresie nawilżenia, redukcji TEWL, wsparcia bariery, łagodzenia rumienia, sebum i regeneracji skóry. Colostrum bovinum może więc stanowić naturalne wsparcie dla skóry suchej, reaktywnej, dojrzałej i problematycznej; jednocześnie colostrum łagodzi podrażnienia przede wszystkim przez wsparcie bariery i ograniczanie reaktywności.
Nie jest natomiast składnikiem, któremu można bez zastrzeżeń przypisywać głęboką przebudowę kolagenu tylko dlatego, że zawiera czynniki wzrostu. W przypadku colostrum – jak każdego zaawansowanego składnika – liczą się jakość surowca, technologia, stężenie i badania gotowego produktu.
Bibliografia
- Bos, J. D., & Meinardi, M. M. H. M. (2000). The 500 Dalton rule for the skin penetration of chemical compounds and drugs. Experimental Dermatology, 9(3), 165–169. DOI: 10.1034/j.1600-0625.2000.009003165.x
- Brooks, A. J., & Waters, M. J. (2010). The growth hormone receptor: Mechanism of activation and clinical implications. Nature Reviews Endocrinology, 6(9), 515–525. DOI: 10.1038/nrendo.2010.123
- Erkiert-Polguj, A., Kazimierska, K., & Kalinowska-Lis, U. (2024). Assessment of the impact of a cosmetic product with sheep colostrum on acne skin. Applied Sciences, 14(5), 2199. DOI: 10.3390/app14052199
- Gillery, P., Leperre, A., Maquart, F. X., & Borel, J. P. (1992). Insulin-like growth factor-I (IGF-I) stimulates protein synthesis and collagen gene expression in monolayer and lattice cultures of fibroblasts. Journal of Cellular Physiology, 152(2), 389–396. DOI: 10.1002/jcp.1041520221
- Kazimierska, K., Erkiert-Polguj, A., & Kalinowska-Lis, U. (2024). The efficacy of a cosmetic preparation containing sheep colostrum on mature skin: A randomized placebo-controlled double-blind study. Applied Sciences, 14(7), 2862. DOI: 10.3390/app14072862
- Kazimierska, K., & Kalinowska-Lis, U. (2021). Milk proteins—Their biological activities and use in cosmetics and dermatology. Molecules, 26(11), 3253. DOI: 10.3390/molecules26113253
- Kazimierska, K., Szabłowska-Gadomska, I., Rudziński, S., Kośla, K., Płuciennik, E., Bobak, Ł., Zambrowicz, A., & Kalinowska-Lis, U. (2024). Biologically active sheep colostrum for topical treatment and skin care. International Journal of Molecular Sciences, 25(15), 8091. DOI: 10.3390/ijms25158091
- Kehoe, S. I., Jayarao, B. M., & Heinrichs, A. J. (2007). A survey of bovine colostrum composition and colostrum management practices on Pennsylvania dairy farms. Journal of Dairy Science, 90(9), 4108–4116. DOI: 10.3168/jds.2007-0040
- Kononowicz-Kasztelan, W. (2025). Analiza parametrów biofizycznych i obrazowania skóry po zastosowaniu laktoferyny i czynników wzrostu pozyskanych z colostrum w terapii zmian dermatologicznych [Rozprawa doktorska, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach]. Polska Platforma Medyczna.
- Kovacs, D., Maresca, V., Flori, E., Mastrofrancesco, A., Picardo, M., & Cardinali, G. (2020). Bovine colostrum induces the differentiation of human primary keratinocytes. The FASEB Journal, 34(5), 6302–6321. DOI: 10.1096/fj.201900103RRR
- Mandloi, V., Banerjee, T., Sharma, A., Pratap, A., Ansari, M. A., & Srivastava, V. (2026). Role of bovine colostrum dressing on chronic non-healing wounds in comparison to conventional dressing: A case-control study. The International Journal of Lower Extremity Wounds, 25(2), 524–533. DOI: 10.1177/15347346241241578
- Marchese, C., Rubin, J., Ron, D., Faggioni, A., Torrisi, M. R., Messina, A., Frati, L., & Aaronson, S. A. (1990). Human keratinocyte growth factor activity on proliferation and differentiation of human keratinocytes: Differentiation response distinguishes KGF from EGF family. Journal of Cellular Physiology, 144(2), 326–332. DOI: 10.1002/jcp.1041440219
- Reed, M. J., Vernon, R. B., Abrass, I. B., & Sage, E. H. (1994). TGF-beta 1 induces the expression of type I collagen and SPARC, and enhances contraction of collagen gels, by fibroblasts from young and aged donors. Journal of Cellular Physiology, 158(1), 169–179. DOI: 10.1002/jcp.1041580121
- Singh, A., & Yadav, S. (2016). Microneedling: Advances and widening horizons. Indian Dermatology Online Journal, 7(4), 244–254. DOI: 10.4103/2229-5178.185468