Retinol pod oczy ma opinię jednego z najskuteczniejszych składników, które można wprowadzić do domowej pielęgnacji anti-aging. I nie bez powodu. Ta popularna substancja należy do retinoidów, czyli pochodnych witaminy A, które wpływają na odnowę komórkową, strukturę naskórka i procesy zachodzące w skórze właściwej. Badania pokazują, że mogą one poprawiać teksturę skóry, wspierać jej elastyczność i zmniejszać widoczność zmarszczek.
Nie oznacza to jednak, że właśnie klasyczny retinol pod oczy zawsze będzie najlepszym wyborem. Skóra wokół oczu jest wyjątkowo cienka – w badaniu porównującym różne partie twarzy górna powieka okazała się obszarem o najmniejszej grubości (Ha et al., 2005). W pielęgnacji delikatnej skóry wokół oczu liczy się więc nie tylko skuteczność składnika, ale też jego tolerancja. Właśnie dlatego w tym artykule omówimy, jak działa retinol pod oczy i czy jest inny retinoid lepszy do pielęgnacji tej wyjątkowo wrażliwej okolicy twarzy.
Jak działa retinol pod oczy?
Retinol to pochodna witaminy A. Po aplikacji na skórę musi zostać przekształcony najpierw do retinalu, a następnie do kwasu retinowego. Dopiero ta ostatnia forma wiąże się z receptorami retinoidowymi i uruchamia właściwą odpowiedź komórkową. Retinoidy wpływają m.in. na proliferację i różnicowanie komórek oraz procesy przebudowy skóry (Milosheska & Roškar, 2022).
Regularnie stosowany retinol działa przeciwzmarszczkowo. W badaniach laboratoryjnych zwiększał ekspresję elastyny i fibryliny-1, czyli struktur istotnych dla sprężystości skóry (Rossetti et al., 2011).
W praktyce oznacza to, że dobrze tolerowane serum pod oczy z retinolem może stopniowo zmniejszać drobne zmarszczki, drobne linie i widoczność linii mimicznych, a także wspierać jej elastyczność. Nie jest to jednak natychmiastowy efekt „wypełnienia”. Przebudowa skóry wymaga czasu i regularnego stosowania.
Czy retinol pod oczy rzeczywiście działa na zmarszczki?
Tak – choć liczba badań przeprowadzonych wyłącznie na okolicach oczu jest mniejsza niż badań dotyczących całej twarzy.
W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu preparat zawierający system stopniowo uwalniającego retinolu porównano z tretinoiną 0,025%. Po 12 tygodniach oba produkty poprawiały m.in. drobne i głębsze zmarszczki okołooczne, jędrność skóry, jej koloryt i szorstkość (Ho et al., 2012).
W innym badaniu 57 osób stosowało na dolną powiekę preparat zawierający 0,1% retinolu, witaminę C, E i K. Po 8 tygodniach zaobserwowano pewną poprawę zmarszczek oraz cieni pod oczami. Trzeba jednak podkreślić, że była to formulacja wieloskładnikowa, dlatego nie można przypisać całego efektu samemu retinolowi (Mitsuishi et al., 2004).
Retinol pod oczy ma więc rzeczywiste podstawy naukowe. Nie oznacza to jednak, że każdy krem lub serum z wykorzystaniem tego składnika będą równie skuteczne. Liczą się stężenie, stabilność retinolu, system jego dostarczania oraz inne składniki aktywne obecne w formule.
Dlaczego skóra wokół oczu łatwiej reaguje podrażnieniem?
Skóra wokół oczu różni się od skóry na wielu innych partiach twarzy. Jest wyjątkowo cienka, a w pobliżu linii rzęs jej grubość jest szczególnie mała. Badania anatomiczne potwierdzają, że skóra powiek należy do najcieńszych obszarów twarzy (Ha et al., 2005).
Ma to praktyczne znaczenie. Retinol o danym stężeniu dobrze tolerowany na policzkach może w okolicach oczu powodować pieczenie, przesuszenie lub łuszczenie.
Dlatego w przypadku delikatnej skóry wokół oczu tolerancja jest równie ważna, jak aktywność samego składnika. Jeżeli retinol pod oczy stale wywołuje podrażnienia, trudno mówić o optymalnej pielęgnacji skóry.
Retinol, retinal czy ester adapalenu – co pod oczy wybrać?
Dziś mamy do dyspozycji inne retinoidy, które mogą zapewniać działanie przeciwzmarszczkowe, a jednocześnie dobrze wpisywać się w potrzeby delikatnej skóry.
Retinal pod oczy
Retinal, czyli retinaldehyd, również jest związkiem należącym do rodziny pochodnych witaminy A. Znajduje się jednak o jeden etap metaboliczny bliżej kwasu retinowego niż retinol: wystarczy mu jedna przemiana, podczas gdy retinol wymaga dwóch – najpierw konwersji do retinalu.
Za retinalem przemawiają dobre dane kliniczne dotyczące bezpośrednio okolic oczu.
W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu 40 kobiet stosowało kremy z retinalem 0,05% lub 0,1% przez 3 miesiące. Badacze oceniali m.in. zmarszczki typu „kurze łapki”. Oba stężenia poprawiały teksturę skóry, nawilżenie i parametry bariery, a preparaty były dobrze tolerowane (Kwon et al., 2018).
Jeszcze ciekawsze jest badanie split-face (czyli takie, w którym jedna strona twarzy poddawana jest jednemu badaniu, a druga – innemu lub stanowi próbę kontrolną), w którym 23 osoby stosowały retinal 0,05%/0,1% po jednej stronie twarzy, a po drugiej – takie samo stężenie retinolu. Po 8 tygodniach oba retinoidy pozytywnie wpłynęły na głębokość zmarszczek typu „kurze łapki”, nawilżenie i elastyczność skóry, jednak strona z retinalem osiągnęła lepsze wyniki w większości obiektywnych parametrów. W badaniu nie odnotowano działań niepożądanych związanych z żadnym z preparatów (Kim et al., 2021).
Ester adapalenu – oleyl adapalenate
Drugą interesującą opcją jest oleyl adapalenate (OA), czyli ester adapalenu, określany w badaniu klinicznym jako Adapinoid®. Jest to pro-retinoid zaprojektowany tak, aby w naskórku ulegać enzymatycznej konwersji w kierunku adapalenu.
W 12-tygodniowym, podwójnie zaślepionym badaniu randomizowanym porównano OA 0,5% z retinolem 0,5% u 48 uczestników. OA zmniejszył widoczność zmarszczek o 9,45%, podczas gdy retinol o 4,11%, w związku z czym różnica między grupami była istotna statystycznie (Nguyen et al., 2024).
Jeszcze ciekawsze były wyniki dotyczące tolerancji. Po 12 tygodniach pieczenie zgłaszało 5% osób stosujących OA i 21% stosujących retinol. Zaczerwienienia nie zgłaszała żadna osoba w grupie OA, podczas gdy występowały one u części użytkowników retinolu. Ogółem OA był lepiej tolerowany we wszystkich punktach kontrolnych (Nguyen et al., 2024).
To ważny argument za tym, że ester adapalenu pozwala wykorzystywać potencjał retinoidów przy mniejszym ryzyku objawów podrażnienia.
Trzeba jednak zachować naukową precyzję: badanie dotyczyło skóry całej twarzy, a nie wyłącznie delikatnej okolicy oczu. Nie możemy więc stwierdzić, że OA jest już klinicznie udowodnionym „najlepszym retinoidem pod oczy”. Jest natomiast bardzo obiecującym rozwiązaniem – szczególnie w odpowiednio zaprojektowanym kremie pod oczy.
Jak stosować retinol pod oczy, żeby uniknąć podrażnień?
Retinol pod oczy warto wprowadzać wolniej niż składniki stosowane na innych partiach twarzy.
Na początku można stosować retinol 2 razy w tygodniu wieczorem. Jeżeli po kilku tygodniach nie pojawia się utrzymujące się pieczenie, intensywna suchość ani łuszczenie, częstotliwość można stopniowo zwiększać. Stopniowe wprowadzanie retinoidu jest powszechnie rekomendowaną strategią ograniczania podrażnień. W przypadku skóry wrażliwej znacznie lepiej pozostać przy mniejszej częstotliwości niż forsować codzienną aplikację.
Nakładaj niewielką ilość produktu na suchą skórę. Nie aplikuj go bezpośrednio przy linii rzęs ani na ruchomą powiekę, jeżeli producent nie przewidział takiego sposobu stosowania. Okolice oczu są niewielkie – większa ilość kremu nie przyspiesza rezultatów, za to może zwiększyć ryzyko podrażnień.
Jeżeli krem pod oczy przesusza skórę, warto zadbać również o odpowiednie nawilżenie. Kwas hialuronowy, ceramidy, ektoina czy pantenol wspierają komfort i regenerację skóry.
Z czym łączyć retinol pod oczy?
Najprostsza rutyna zwykle jest najlepsza.
Retinol pod oczy dobrze łączy się ze składnikami nawilżającymi i barierowymi. Jeżeli krem zawiera witaminę E, ceramidy, humektanty czy składniki kojące, mogą one wspierać komfort stosowania.
W jednej rutynie nie trzeba umieszczać wszystkich możliwych składników aktywnych. Intensywne kwasy złuszczające używane jednocześnie w okolicach oczu mogą utrudnić adaptację i zwiększać ryzyko podrażnień.
Witamina C może być elementem pielęgnacji skóry, ale przy reaktywnej cerze można rozdzielić ją i retinoid na różne pory dnia.
Retinol pod oczy i SPF – dlaczego ochrona przeciwsłoneczna jest niezwykle istotna?
Ochrona przeciwsłoneczna jest podstawą pielęgnacji anti-aging niezależnie od retinoidów. Promieniowanie UV to jeden z najważniejszych zewnętrznych czynników przyspieszających fotostarzenie, powstawanie zmarszczek, utratę jędrności oraz nierówny koloryt skóry (Darlenski et al., 2010).
Przy kuracji retinoidami jest to niezwykle istotne, ponieważ podrażniona skóra może gorzej tolerować dodatkowe czynniki zewnętrzne.
Kiedy nie stosować retinolu pod oczy?
Nie należy stosować retinolu na podrażnioną, intensywnie złuszczającą się skórę ani na obszar z wyraźnie naruszoną barierą. Jeżeli pojawi się silne pieczenie, obrzęk, pękanie skóry lub utrzymujący się rumień, stosowanie należy przerwać.
Retinoidy powinny być również pomijane w ciąży.
Czy retinol pod oczy jest najlepszym wyborem?
Retinol pod oczy, bez wątpienia, działa. Może zmniejszać drobne zmarszczki, poprawiać teksturę, wspierać elastyczność skóry i zapewniać bardziej promienny wygląd. Ma też zdecydowanie więcej danych niż wiele modnych składników wykorzystywanych w pielęgnacji.
Nie oznacza to jednak, że zawsze jest najlepszym retinoidem dla delikatnej skóry wokół oczu.
Jeśli skóra dobrze toleruje retinol, nie trzeba z niego rezygnować tylko dlatego, że pojawiły się nowsze rozwiązania. Dobrze zaprojektowany krem pod oczy może działać skutecznie przez lata. Jeżeli jednak klasyczny retinol regularnie prowadzi do podrażnień, mamy dziś ciekawe alternatywy:
Retinal ma szczególnie dobre dane bezpośrednio z okolicy oczu – badano wpływ na „kurze łapki”, teksturę, nawilżenie oraz parametry związane z elastycznością.
Ester adapalenu – oleyl adapalenate – ma natomiast bardzo obiecujące dane porównawcze z retinolem dotyczące zarówno zmarszczek, jak i tolerancji, choć dotychczasowe badania dotyczą całej twarzy, a nie wyłącznie skóry pod oczami.
Dlatego w pielęgnacji delikatnej skóry nie szukalibyśmy najwyższego możliwego stężenia retinolu. Szukalibyśmy takiego retinoidu i takiej formulacji, które zapewniają skuteczność, ale jednocześnie pozwalają skórze zachować komfort i regularność stosowania.
Bo właśnie regularność – nie maksymalna moc – jest jednym z najważniejszych warunków skutecznej pielęgnacji.
W pielęgnacji BasicLab znajdziesz dwa sera z retinoidami przeznaczone do stosowania pod oczami i na powieki. Różnią się zastosowaną pochodną witaminy A oraz profilem działania.
Korygujące serum pod oczy z retinalem 0,03%
Łączy czysty retinal z 20% kompleksem peptydów i czynnikami wzrostu. Wspiera redukcję zmarszczek, poprawę jędrności i kolorytu, a ceramidy pomagają skórze zachować komfort podczas retinizacji.
Zobacz produkt
Stymulujące serum pod oczy z 0,1% estru kwasu adapalenu
Formuła z estrem kwasu adapalenu, DMAE i peptydami biomimetycznymi została ukierunkowana na wygładzenie zmarszczek mimicznych oraz poprawę napięcia i jędrności skóry. Ceramidy dodatkowo wspierają barierę naskórkową podczas budowania tolerancji na retinoid.
Zobacz produktFAQ – retinol pod oczy
Czy retinol pod oczy pomaga na cienie?
To zależy od tego, dlaczego cienie są widoczne.
Cienie pod oczami mogą wynikać z pigmentacji, prześwitywania naczyń przez cienką skórę, budowy anatomicznej, zagłębienia doliny łez albo połączenia kilku czynników. Dlatego żaden przeciwzmarszczkowy krem nie zagwarantuje takiego samego efektu u wszystkich osób.
Retinol może wpływać na widoczność cieni, jeżeli ich wygląd jest częściowo związany z fotostarzeniem, nierówną teksturą czy przebarwieniami. Retinoidy stosowane na skórę twarzy mogą również wpływać na nierówną pigmentację związaną z fotostarzeniem.
W badaniu Mitsuishi i wsp. formulacja zawierająca 0,1% retinolu, witaminę C, E i K poprawiła wygląd cieni u części uczestników, ale nie usuwała wyraźnie samej pigmentacji. Nie można też określić, jaki udział w efekcie miał retinol, ponieważ produkt zawierał kilka składników aktywnych (Mitsuishi et al., 2004).
Dlatego rozjaśnienie cieni i zmniejszenie widoczności cieni nie powinny być najważniejszą obietnicą retinolu. Retinol może poprawić teksturę i kondycję skóry, a w przypadku części zmian pigmentacyjnych stopniowo wpływać na ich wygląd, ale nie każdy rodzaj cieni można usunąć kosmetykiem.
Od jakiego stężenia zacząć retinol pod oczy?
Nie ma jednego stężenia odpowiedniego dla każdej skóry. W badaniach okolicy oka stosowano m.in. formulację zawierającą 0,1% retinolu, ale tolerancja zależy od całej receptury produktu (Mitsuishi et al., 2004).
Przy delikatnej i reaktywnej skórze równie istotne jak samo stężenie są system uwalniania oraz skład bazy.
Czy retinol pod oczy można stosować codziennie?
Tak, jeżeli produkt jest do tego przeznaczony i skóra osiągnęła dobrą tolerancję. Na początku lepiej stosować retinol 2-3 razy w tygodniu i stopniowo zwiększać częstotliwość. Codzienna aplikacja nie jest celem samym w sobie.
Czy retinol pod oczy rozjaśnia przebarwienia?
Retinoidy mogą poprawiać nierówną pigmentację związaną z fotostarzeniem, a przez to stopniowo wpływać na wygląd części przebarwień.
Nie oznacza to jednak, że retinol automatycznie rozjaśnia przebarwienia każdego rodzaju ani że zapewni pełne rozjaśnienie cieni pod oczami.
Co lepsze: retinol czy retinal pod oczy?
Jeśli priorytetem jest skuteczność przeciwzmarszczkowa połączona z dobrą tolerancją delikatnej okolicy, retinal jest bardzo mocnym kandydatem.
Badania obejmujące okolice oczu wykazały poprawę zmarszczek, tekstury, nawilżenia oraz parametrów biomechanicznych skóry, a w badaniu split-face formulacja z retinalem osiągała lepsze wyniki niż retinol w większości ocenianych parametrów (Kim et al., 2021).
Czy retinol pod oczy uelastycznia skórę?
Retinoidy mogą wpływać na elementy macierzy zewnątrzkomórkowej związane z jej sprężystością. W badaniach retinol zwiększał ekspresję elastyny i fibryliny-1, a badania kliniczne retinoidów wykazują poprawę parametrów elastyczności skóry (Rossetti et al., 2011).
Można więc powiedzieć, że regularnie stosowany retinoid uelastycznia skórę w szerszym sensie klinicznym, ale efekt pojawia się stopniowo.
Bibliografia
Ha, R. Y., Nojima, K., Adams, W. P., Jr., & Brown, S. A. (2005). Analysis of facial skin thickness: Defining the relative thickness index. Plastic and Reconstructive Surgery, 115(6), 1769–1773. doi: 10.1097/01.PRS.0000161682.63535.9B.
Milosheska, D., & Roškar, R. (2022). Use of retinoids in topical antiaging treatments: A focused review of clinical evidence for conventional and nanoformulations. Advances in Therapy, 39(12), 5351–5375. doi: 10.1007/s12325-022-02319-7.
Rossetti, D., Kielmanowicz, M. G., Vigodman, S., Hu, Y. P., Chen, N., Nkengne, A., Oddos, T., Fischer, D., Seiberg, M., & Lin, C. B. (2011). A novel anti-ageing mechanism for retinol: Induction of dermal elastin synthesis and elastin fibre formation. International Journal of Cosmetic Science, 33(1), 62–69. doi: 10.1111/j.1468-2494.2010.00588.x.
Ho, E. T., Trookman, N. S., Sperber, B. R., Rizer, R. L., Spindler, R., Sonti, S., Gotz, V., & Mehta, R. (2012). A randomized, double-blind, controlled comparative trial of the anti-aging properties of non-prescription tri-retinol 1.1% vs. prescription tretinoin 0.025%. Journal of Drugs in Dermatology, 11(1), 64–69.
Mitsuishi, T., Shimoda, T., Mitsui, Y., Kuriyama, Y., & Kawana, S. (2004). The effects of topical application of phytonadione, retinol and vitamins C and E on infraorbital dark circles and wrinkles of the lower eyelids. Journal of Cosmetic Dermatology, 3(2), 73–75. doi: 10.1111/j.1473-2130.2004.00070.x.
Kim, B.-H., Lee, Y.-S., & Kang, K.-S. (2003). The mechanism of retinol-induced irritation and its application to anti-irritant development. Toxicology Letters, 146(1), 65–73. doi: 10.1016/j.toxlet.2003.09.001.
Narsa, A. C., Suhandi, C., Afidika, J., Ghaliya, S., Elamin, K. M., & Wathoni, N. (2024). A comprehensive review of the strategies to reduce retinoid-induced skin irritation in topical formulation. Dermatology Research and Practice, 2024, 5551774. doi: 10.1155/2024/5551774.
Kwon, H. S., Lee, J. H., Kim, G. M., & Bae, J. M. (2018). Efficacy and safety of retinaldehyde 0.1% and 0.05% creams used to treat photoaged skin: A randomized double-blind controlled trial. Journal of Cosmetic Dermatology, 17(3), 471–476. doi: 10.1111/jocd.12551.
Kim, J., Kim, J., Jongudomsombat, T., Kim, E., Suk, J., Lee, D., & Lee, J. H. (2021). The efficacy and safety of multilamellar vesicle containing retinaldehyde: A double-blinded, randomized, split-face controlled study. Journal of Cosmetic Dermatology, 20(9), 2874–2879. doi: 10.1111/jocd.13993.
Nguyen, N., Afzal, N., Min, M., Ahmad, N., Afzal, L., Burney, W., Chambers, C. J., & Sivamani, R. K. (2024). A prospective, double-blinded, randomized head-to-head clinical trial of topical adapinoid (oleyl adapalenate) versus retinol. Skin Health and Disease, 4(6), e469. doi: 10.1002/ski2.469.
Darlenski, R., Surber, C., & Fluhr, J. W. (2010). Topical retinoids in the management of photodamaged skin: From theory to evidence-based practical approach. British Journal of Dermatology, 163(6), 1157–1165. doi: 10.1111/j.1365-2133.2010.09936.x.
Zhong, J., et al. (2024). Topical retinoids: Novel derivatives, nano lipid-based carriers, and combinations to improve chemical instability and skin irritation. Journal of Cosmetic Dermatology. doi: 10.1111/jocd.16415.
American Academy of Dermatology Association. Dermatologist-approved pregnancy skin care: Ingredients to avoid.