Alantoina od lat jest wykorzystywana w kosmetykach do pielęgnacji skóry suchej, wrażliwej i podrażnionej. Ceniona jest przede wszystkim za działanie łagodzące, zmiękczające oraz wspierające regenerację naskórka. Właściwości te sprawiają, że można znaleźć ją zarówno w kremach i balsamach, jak i preparatach po opalaniu czy kosmetykach przeznaczonych do włosów. W tym artykule opowiemy Ci dokładnie, na co działa alantoina, do czego służy i kiedy warto szukać jej w składzie kosmetyku?
Co znajdziesz w artykule?
Czym jest alantoina?
Alantoina to heterocykliczny związek organiczny związany z przemianami puryn. Naturalnie występuje w wielu organizmach, a jednym z jej dobrze znanych źródeł roślinnych jest korzeń żywokostu lekarskiego (Symphytum officinale), w którym powstaje z kwasu moczowego. W kosmetykach wykorzystuje się również alantoinę otrzymywaną syntetycznie, co pozwala stosować ją jako dobrze zdefiniowany, oczyszczony składnik formulacji (Szymańska, 2012).
W czystej postaci alantoina, w temperaturze pokojowej, ma formę białego, bezwonnego proszku. W kosmetologii i dermatologii jest wykorzystywana przede wszystkim ze względu na właściwości keratolityczne, łagodzące, nawilżające i wspomagające regenerację naskórka (Szymańska, 2012; Vlad et al., 2024). W formulacjach kosmetycznych wprowadza się ją zwykle do fazy wodnej. Ze względu na ograniczoną rozpuszczalność w chłodnej wodzie może być rozpuszczana w ciepłej wodzie.
Czy alantoina to to samo co lanolina?
Nie. To dwa zupełnie różne składniki. Lanolina jest mieszaniną substancji lipidowych pozyskiwaną z wełny owczej i pełni w kosmetykach przede wszystkim funkcję emoliencyjną oraz okluzyjną. Alantoina jest natomiast związkiem o innej budowie chemicznej, powszechnie stosowanym głównie ze względu na działanie łagodzące, zmiękczające i wspierające odnowę naskórka.
Jak działa alantoina?
Działanie alantoiny na kondycję skóry jest wielokierunkowe. Jedną z jej najlepiej opisanych właściwości jest wpływ na proces keratynizacji: pomaga usuwać nadmiar martwych komórek naskórka i wygładzać powierzchnię skóry. Jednocześnie działa nawilżająco i może zmniejszać uczucie suchości, napięcia oraz pieczenia (Szymańska, 2012).
W kosmetyce alantoinę bada się również pod kątem wspomagania procesów naprawczych. W badaniu na modelu zwierzęcym 5% alantoiny wspomagało proces gojenia ran, m.in. poprzez modulowanie odpowiedzi zapalnej i wspieranie proliferacji fibroblastów.
Nowsze badania nad hydrożelami wzbogaconymi w alantoinę także wskazują na jej potencjał we wspomaganiu regeneracji uszkodzonej skóry oraz jej działanie kojące. Trzeba jednak zaznaczyć, że duża część tych danych pochodzi z badań przedklinicznych, dlatego nie należy utożsamiać działania kosmetyku z leczeniem ran (Araújo et al., 2010; Saucedo-Acuña et al., 2023).
Kiedy warto stosować kosmetyki z alantoiną?
Po kosmetyki z alantoiną warto sięgać przede wszystkim wtedy, gdy skóra jest sucha, szorstka, wrażliwa lub łatwo ulega podrażnieniom. Składnik ten jest często wykorzystywany również w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skóry po ekspozycji na słońce, goleniu czy innych sytuacjach, w których pojawia się przejściowe uczucie pieczenia, napięcia lub dyskomfortu (Szymańska, 2012).
Alantoina może być przydatna m.in. w:
- pielęgnacji skóry wrażliwej, suchej i szorstkiej,
- kosmetykach łagodzących podrażnienia,
- preparatach po goleniu i depilacji,
- kosmetykach po opalaniu,
- kremach i balsamach do skóry z tendencją do nadmiernego rogowacenia,
- produktach do pielęgnacji suchej i podrażnionej skóry głowy.
Warto przy tym pamiętać, że działanie gotowego kosmetyku zależy od całej jego formulacji, a nie wyłącznie od obecności jednego składnika aktywnego.
Alantoina a atopowe zapalenie skóry
W atopowym zapaleniu skóry podstawą codziennej pielęgnacji są preparaty wspierające barierę naskórkową i ograniczające suchość. Alantoina może być jednym ze składników takich formulacji ze względu na właściwości łagodzące i zmiękczające. Badania kliniczne nad wieloskładnikowymi preparatami zawierającymi m.in. alantoinę wykazały poprawę nawodnienia skóry do odpowiedniego poziomu oraz zmniejszenie nasilenia części objawów egzemy i łagodnego do umiarkowanego AZS (Draelos, 2016; Prakoeswa et al., 2024).
Nie oznacza to jednak, że samą alantoinę można traktować jako lek na AZS ani przypisywać jej niezależny „efekt oszczędzający steroidy”. W przywołanych badaniach stosowano złożone formulacje zawierające również emolienty, humektanty, ceramidy lub inne składniki przeciwzapalne, dlatego efektu nie można przypisać wyłącznie alantoinie.
Łuszczyca a kosmetyki z alantoiną
Alantoina była badana również w preparatach stosowanych u osób z łuszczycą, jednak dostępne dowody są ograniczone i w dużej mierze pochodzą ze starszych badań. Część z nich dotyczyła preparatów złożonych, zawierających oprócz alantoiny także dziegieć lub hydrokortyzon, co uniemożliwia ocenę jej samodzielnego wpływu na przebieg choroby (Young, 1973; Pinheiro, 1997).
W kosmetycznej pielęgnacji skóry z łuszczycą alantoina może być pomocna przede wszystkim jako składnik zmiękczający, łagodzący suchość, zmniejszający zaczerwienienie czy szorstkość. Może więc przywracać komfort skórze, jednak nie zastępuje leczenia zaleconego przez dermatologa.
Z czym łączyć alantoinę?
Alantoina dobrze wpisuje się w formulacje ukierunkowane na nawilżenie skóry, ukojenie podrażnień i wsparcie bariery naskórkowej. Nie trzeba budować pielęgnacji wyłącznie wokół niej – najczęściej stanowi składnik uzupełniający działanie innych substancji obecnych w kosmetyku.
- Ceramidy – pomagają uzupełniać lipidy bariery naskórkowej, dlatego są dobrym uzupełnieniem kosmetyków przeznaczonych do skóry suchej i osłabionej.
- Kwas hialuronowy lub gliceryna – zwiększają zdolność formulacji do utrzymywania wody w warstwie rogowej, podczas gdy alantoina wspiera komfort i wygładzenie skóry.
- Pantenol – często pojawia się razem z alantoiną w produktach kojących i regenerujących, szczególnie przeznaczonych do skóry podrażnionej.
Z punktu widzenia technologii formulacji istotna jest ograniczona rozpuszczalność alantoiny w wodzie. Dlatego jej stężenie i sposób wprowadzenia do kosmetyku muszą być dopasowane do całej receptury (Vlad et al., 2024).
Jakie stężenie alantoiny jest skuteczne?
Nie ma jednego stężenia alantoiny, które można uznać za optymalne dla każdego kosmetyku. Jej ilość zależy od rodzaju produktu, pozostałych składników i technologii formulacji. W kosmetykach pielęgnacyjnych stosuje się ją zwykle w relatywnie niewielkich ilościach, ponieważ ograniczeniem technologicznym jest m.in. jej rozpuszczalność w wodzie (Vlad et al., 2024).
Wyższe stężenia pojawiają się przede wszystkim w preparatach specjalistycznych i badaniach eksperymentalnych. Przykładowo w badaniu przyspieszenia gojenia ran na modelu zwierzęcym zastosowano emulsję zawierającą 5% alantoiny (Araújo et al., 2010). Nie oznacza to jednak, że wyższe stężenie w kosmetyku automatycznie zapewnia lepsze działanie.
Czy alantoina ma skutki uboczne?
Alantoina jest uznawana za składnik dobrze tolerowany i o niskim potencjale drażniącym (Fisher, 1981; Szymańska, 2012). Nie oznacza to jednak, że reakcja niepożądana jest niemożliwa. Podrażnienie lub nadwrażliwość mogą wynikać zarówno z indywidualnej reakcji skóry, jak i z innych składników gotowego kosmetyku. Przy skórze bardzo reaktywnej warto więc oceniać całą formulację, a nie tylko pojedynczy składnik.
Uwaga: Warto także odróżnić czystą alantoinę od ekstraktu z żywokostu. Żywokost może zawierać alkaloidy pirolizydynowe, których metabolity wykazują działanie hepatotoksyczne, genotoksyczne i rakotwórcze. Ryzyko to dotyczy surowca roślinnego i jego alkaloidów, a nie samej oczyszczonej cząsteczki alantoiny (Mei et al., 2010).
Najczęściej zadawane pytania o alantoinę
Alantoina jest składnikiem o łagodnym profilu i może występować w kosmetykach przeznaczonych dla dzieci. O tym, czy konkretny produkt jest odpowiedni dla dziecka, decyduje jednak cała receptura oraz oznaczenie wieku stosowania podane przez producenta. Szczególną ostrożność warto zachować przy skórze atopowej, uszkodzonej lub bardzo reaktywnej.
Alantoina pomaga zmiękczać i wygładzać zrogowaciały naskórek, a jednocześnie wspiera jego regenerację i łagodzi uczucie podrażnienia. Właśnie dlatego to substancja stosowana w pielęgnacji suchej, szorstkiej i pękającej skóry stóp (Szymańska, 2012).
Alantoina w szamponach działa przede wszystkim łagodząco i kojąco na skórę głowy. Pomaga zmniejszać uczucie podrażnienia, swędzenie, suchość i dyskomfortu, a także wspiera regenerację naskórka.
Tak. Alantoina dobrze sprawdza się w pielęgnacji skóry po drobnych otarciach i powierzchownych oparzeniach, ponieważ działa łagodząco i wspiera regenerację naskórka.