Pryszcz podskórny – czym jest i jak się go pozbyć?

Twarde, czerwone zgrubienie, tkliwe przy dotyku i bez widocznej główki – tak najczęściej wygląda guzek, potocznie nazywany pryszczem podskórnym. To określenie nie jest poprawną terminologią, ale właśnie pod nim wiele osób szuka informacji o pielęgnacji skóry. Chcemy, żeby ta wiedza trafiła do wszystkich, dlatego nie mogłyśmy pominąć tego tematu. Taka zmiana może utrzymywać się od kilku dni do kilku tygodni. Z tego artykułu dowiesz się, czym różni się od zmian powierzchownych, skąd się bierze, jak ją leczyć i dlaczego nie należy jej wyciskać. Podpowiadamy też, jak dobrać codzienną pielęgnację, by nowe zmiany pojawiały się rzadziej.

Co znajdziesz w artykule?

1. Czym jest pryszcz podskórny?
2. Dlaczego pryszcze pod skórą są bolesne?
3. Pryszcze podskórne – przyczyny
4. Gdzie powstają podskórne pryszcze?
5. Pielęgnacja na co dzień
6. Pryszcz podskórny – leczenie

Czym jest pryszcz podskórny?

Pryszcz podskórny (guzek) to zmiana, w której stan zapalny toczy się w głębszych warstwach skóry właściwej, wokół zatkanego mieszka włosowo-łojowego. Ujście mieszka blokuje czop z sebum i martwych komórek naskórka, będący efektem nadmiernego rogowacenia. Tak tworzy się zaskórnik, początkowo niewidoczny gołym okiem. W zamkniętym, ubogim w tlen środowisku namnażają się bakterie Cutibacterium acnes, które pobudzają odpowiedź immunologiczną skóry. W zmianach powierzchownych ropa gromadzi się tuż pod naskórkiem i tworzy zauważalną główkę. Podskórny pryszcz rozwija się głębiej, dlatego zwykle jej nie widać, a zawartość pora nie znajduje ujścia. Taką zmianę łatwo zlokalizować pod palcem jako twarde, tkliwe zgrubienie. Jest ona trudna do usunięcia i zwykle utrzymuje się dłużej niż taka na powierzchni naskórka.

Grudka, krosta czy guzek?

Zmiany trądzikowe przybierają różne formy, a w dermatologii każda z nich ma swoją nazwę i oznacza inną zmianę. Różnią się one głębokością, zawartością i czasem utrzymywania. Mogą też ewoluować: grudki podskórne po kilku dniach potrafią przekształcić się w powierzchowną krostę, ale też rozwinąć w guzek lub, rzadziej, torbiel (cystę).

Dlaczego pryszcze pod skórą są bolesne?

Taki pryszcz-guzek jest zwykle bardziej tkliwy niż zmiana powierzchowna i może powodować dyskomfort nawet bez dotykania. Są ku temu cztery główne powody:

• Głębokie położenie. Obrzęk drażni liczne zakończenia nerwowe obecne w skórze właściwej.
• Brak ujścia. Zawartość mieszka nie może się z niego wydostać, a wzrost ciśnienia w tkance daje uczucie rozpierania lub pulsowania.
• Mediatory zapalne. Prostaglandyny, bradykinina i cytokiny obniżają próg pobudliwości receptorów bólowych, dlatego ból pojawia się nawet przy lekkim dotyku.
• Miejsce. Tam, gdzie skóra ściśle przylega do chrząstki lub kości, obrzęk ma mniej miejsca, aby występować, więc ucisk na zakończenia nerwowe jest większy.

Dolegliwości są zwykle najsilniejsze w fazie narastania obrzęku i słabną, gdy zmiana się wchłania. Ucisk je nasila.

Pryszcze podskórne – przyczyny

Pryszcz - guzek nie jest infekcją w klasycznym rozumieniu. Powstaje w wyniku kilku nakładających się procesów: nadmiernego wydzielania sebum, nadmiernego rogowacenia w obrębie mieszka, namnażania się Cutibacterium acnes i reakcji zapalnej. Najczęstsze przyczyny powstawania takich zmian, czyli czynniki nasilające te procesy, to:

• Hormony: wahania hormonalne przed miesiączką, w okresie dojrzewania i po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej zwiększają produkcję sebum.
• Stres i niewyspanie: hormony stresu, m.in. kortyzol, mogą nasilać wydzielanie łoju.
• Źle dobrane kosmetyki: formuły o działaniu komedogennym mogą sprzyjać powstawaniu zaskórników.
• Błędy w pielęgnacji: niedokładny demakijaż albo zbyt agresywne oczyszczanie, narusza barierę hydrolipidową, a to powoduje zwiększoną pracę gruczołów łojowych.
• Codzienne nawyki: dotykanie twarzy rękami, telefonem, rzadko zmieniane poszewki i nieoczyszczane pędzle odpowiadają za idealne warunki do rozwoju niepożądanych bakterii.
• Dieta: produkty o wysokim indeksie glikemicznym, np. słodycze i białe pieczywo, a u części osób także nabiał, mogą sprzyjać powstawaniu zmian przez wpływ na poziom insuliny i IGF-1.
• Tarcie i pot: obcisłe ubrania, paski plecaka, kaski i maseczki negatywnie wpływają na kondycję bariery hydrolipidowej.

Gdzie powstają podskórne pryszcze?

Pryszcze na twarzy i ciele mogą pojawić się wszędzie, gdzie są mieszki włosowe i gruczoły łojowe. Zwykle występują jednak w kilku charakterystycznych miejscach, a lokalizacja może wskazywać na niektóre czynniki sprzyjające.

Na brodzie

Pryszcz na brodzie często ma podłoże hormonalne, zwłaszcza u dorosłych kobiet. Gruczoły łojowe w tej okolicy są wrażliwe na androgeny, dlatego zmiany często pojawiają się przed miesiączką. Sprzyjają im też dotykanie twarzy i noszenie maseczek ochronnych. U mężczyzn podobnie wyglądające zmiany mogą wynikać z wrastania włosów po goleniu, ale to inny problem.

Na czole, nosie i plecach

Pierwsze dwa miejsca należą do strefy T, w której występuje największe zagęszczenie gruczołów łojowych. Dodatkowe ryzyko niosą tu za sobą kosmetyki do włosów, grzywka i czapki. Pryszcze na nosie bywają bardziej bolesne, bo skóra ściśle przylega tam do chrząstki. Plecy i dekolt natomiast trudno dokładnie umyć.

Pielęgnacja na co dzień

Odpowiednia pielęgnacja skóry zmniejsza ryzyko powstawania nowych zmian podskórnych. Na co dzień najważniejsze są w niej systematyczność i lekkie, niekomedogenne kosmetyki, a nie – liczba produktów.

Oczyszczanie

Myj twarz rano i wieczorem. Jeśli nosisz makijaż lub filtr, na noc stosuj oczyszczanie dwuetapowe: najpierw olejek, masło lub płyn micelarny, a potem żel, pianka, emulsja o pH zbliżonym do naturalnego pH skóry (ok. 4,5–5,5). Unikaj mydeł i agresywnych detergentów, bo naruszają barierę hydrolipidową i nasilają podrażnienia.

Tonizacja

Tonik pomaga wyrównać pH skóry po myciu i przygotowuje ją na kolejne kroki. Wybieraj formuły bez wysokiego stężenia alkoholu, ze składnikami aktywnymi odpowiadającymi potrzebom osób z trądzikiem, np. niacynamidem, pantenolem lub cynkiem (np. PCA cynku).

Serum

To etap, w którym stosuje się składniki aktywne o określonym działaniu. Przy skłonności do zmian podskórnych sprawdzają się:

• niacynamid, który może ograniczać wydzielanie sebum, działa łagodząco i wzmacnia barierę naskórkową;
• kwas azelainowy, który działa przeciwbakteryjnie, normalizuje proces rogowacenia i zapobiega powstawaniu ciemnych plam po zmianach;
• kwas salicylowy (BHA) w stężeniu 0,5-2%, który rozpuszcza się w tłuszczach, dzięki czemu przenika do wnętrza mieszka i działa keratolitycznie.

Krem

Nawilżanie jest potrzebne także w przypadku cery tłustej, bo składniki aktywne mogą przesuszać skórę i osłabiać barierę hydrolipidową. Wybieraj lekkie, niekomedogenne kremy z ceramidami lub kwasem hialuronowym. Rano obowiązkowo nakładaj krem z filtrem SPF50. Jest to szczególnie ważne przy stosowaniu składników złuszczających.

Peeling kwasowy

Peeling kwasowy złuszcza zrogowaciałe komórki naskórka i jest wskazany, jeśli Twoja skóra ma skłonność do zatykania porów. Stosuj go 1-2 razy w tygodniu, wieczorem. Zrezygnuj z niego, gdy skóra jest podrażniona lub uszkodzona. Nie łącz go tego samego wieczoru z innymi silnymi składnikami, np. retinoidami.

Peelingi mechaniczne (ziarniste) lepiej odstawić, bo drażnią skórę i mogą uszkadzać istniejące zmiany.

Pryszcz podskórny – leczenie

Jak pozbyć się guzków-pryszczy podskórnych? Taka zmiana zwykle goi się samoistnie w ciągu 1-3 tygodni, ale odpowiednie leczenie może skrócić ten czas, zmniejszyć ból i ograniczyć ryzyko trwałych śladów. Wybór metody zależy od tego, jak głęboka jest zmiana i jak często się pojawia.

Preparaty punktowe

Na pojedyncze zmiany sprawdzają się preparaty nakładane punktowo, bezpośrednio na pryszcze. Warto szukać składników o działaniu keratolitycznym, przeciwbakteryjnym i łagodzącym. Należą do nich kwas salicylowy (BHA), kwas azelainowy, nadtlenek benzoilu (dostępny w preparatach leczniczych) i składniki kojące, takie jak wąkrota azjatycka (CICA). Połączenie kilku z nich znajdziesz np. w Punktowym serum na zmiany mikrozapalne BasicLab. Przy stosowaniu kwasów w ciągu dnia konieczna jest ochrona przeciwsłoneczna SPF 50+.

Domowe sposoby

Popularne domowe sposoby, takie jak pasta do zębów, soda, sok z cytryny czy nierozcieńczony olejek z drzewa herbacianego, który może uczulać, nie są przez nas polecane. Mogą podrażnić skórę, nasilić zmianę i zostawić ślad. W razie wątpliwości warto skonsultować się z dermatologiem lub kosmetologiem.

Profesjonalne zabiegi

Gdy pryszcz jest duży, bardzo bolesny albo zmiany wciąż wracają, warto skorzystać z pomocy specjalisty w gabinecie dermatologicznym. Może to świadczyć o trądziku – więcej o jego rodzajach i leczeniu przeczytasz w artykule Wszystko, co musisz wiedzieć o trądziku.

Czy można wyciskać pryszcze pod skórą?

Nie, takich pryszczy nie należy wyciskać. Podskórna zmiana leży głęboko i nie ma ujścia, więc ucisk nie usuwa jej zawartości. Może natomiast doprowadzić do pęknięcia ściany mieszka. Sebum i zrogowaciałe komórki przedostają się wtedy do skóry właściwej, co nasila reakcję zapalną. Pryszcz staje się większy, mocniej boli i dłużej utrzymuje. Rośnie też ryzyko wtórnego zakażenia, blizn i przebarwień pozapalnych. Lepiej stosować preparaty punktowe i dać zmianie czas. Jeśli pryszcz jest duży lub bardzo bolesny, warto zgłosić się do dermatologa.

Pryszcz podskórny – najczęściej zadawane pytania