Pielęgnacja skóry w ciąży – jak dbać o twarz, ciało i brzuch?

Hormony w ciąży a skóra

W organizmie kobiety ciężarnej zachodzi stopniowa przebudowa gospodarki hormonalnej. Zmiany hormonalne zachodzące w kolejnych trymestrach wpływają na pracę gruczołów łojowych, pigmentację i reakcje zapalne skóry.

• I trymestr – szybki wzrost hCG oraz rosnące stężenia progesteronu i estrogenów. hCG osiąga szczyt około 10. tygodnia i podtrzymuje produkcję progesteronu przez ciałko żółte. Progesteron może sprzyjać większemu wydzielaniu sebum, a androgeny, m.in. testosteron, pobudzają gruczoły łojowe. U części kobiet oznacza to silniejsze przetłuszczanie, zaskórniki i nasilenie trądziku. Samemu hCG nie przypisuje się jednak bezpośredniego działania na cerę. [1,2]
• II trymestr – spadek hCG, ale dalszy wzrost estrogenów i progesteronu. Ich głównym źródłem staje się łożysko. Estrogeny oddziałują na melanocyty, czyli komórki wytwarzające barwnik skóry, i mogą pobudzać jego produkcję. W tym okresie mogą więc pojawiać się lub pogłębiać zmiany pigmentacyjne (z melazmą włącznie), nawet jeśli wcześniejsze niedoskonałości ustępują. [1–3]
• III trymestr – wysokie stężenia estrogenów i progesteronu oraz wzrost wolnego testosteronu. Wolny testosteron to część hormonu niezwiązana z białkami transportującymi. Jego działanie może dodatkowo pobudzać wydzielanie sebum, dlatego przetłuszczanie i trądzik mogą nasilać się również pod koniec ciąży. Wysokie stężenia estrogenów nadal sprzyjają zmianom pigmentacji. [1–4]

Sucha skóra w ciąży – skąd bierze się przesuszenie?

Sucha skóra w ciąży pojawia się, gdy naskórek gorzej zatrzymuje wodę. O jego szczelności decydują m.in. ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe znajdujące się między komórkami warstwy rogowej. Znaczenie ma zarówno ilość tych lipidów, jak i ich budowa oraz ułożenie.

W badaniu kobiet w II trymestrze wykazano mniejszą całkowitą ilość lipidów na powierzchni twarzy oraz krótsze łańcuchy ceramidów i kwasów tłuszczowych. Takie zmiany mogą utrudniać szczelne ułożenie lipidów i sprzyjać większej utracie wody. Badanie nie ustaliło jednak, który hormon odpowiadał za te różnice. [5]

Hormony modyfikują również odpowiedź immunologiczną. W AZS cytokiny IL-4 i IL-13 zaburzają metabolizm lipidów naskórka, osłabiając jego szczelność. To może tłumaczyć suchość, łuszczenie i swędzenie towarzyszące zaostrzeniu choroby. [5,6]

Przebarwienia skóry w ciąży – gdzie mogą się pojawić?

Nasilenie pigmentacji wiąże się ze zwiększoną aktywnością melanocytów, czyli komórek produkujących melaninę. Na ten proces wpływa kilka sygnałów hormonalnych:

• Estrogeny, zwłaszcza estradiol, oddziałują na receptory melanocytów i uruchamiają sygnały zwiększające produkcję barwnika. W procesie uczestniczy tyrozynaza — enzym niezbędny do syntezy melaniny. [3]
• α-MSH, czyli hormon stymulujący melanocyty, działa przez receptor MC1R i również pobudza aktywność tyrozynazy. Jest jednym z regulatorów pigmentacji, także w odpowiedzi na promieniowanie UV. [7]

Słońce może wzmacniać odpowiedź pigmentacyjną w tym zmienionym środowisku hormonalnym. Melazma (ostuda) powstaje wskutek współdziałania hormonów, promieniowania i indywidualnej podatności, a nie samego wysokiego stężenia jednego hormonu. [8]

Zmiany pigmentacyjne najczęściej pojawiają się:

• na twarzy – plamy w okolicy policzków, czoła i nad górną wargą mogą być ostudą, często rozwijającą się w drugiej połowie ciąży.
• na brzuchu – ciemna pionowa linia, czyli linea nigra, jest typową zmianą fizjologiczną.
• w okolicach intymnych, pach i brodawek – ciemna skóra w okolicach intymnych w ciąży może wynikać z nasilonej pigmentacji. Ciemnienie tych obszarów bywa widoczne już w I trymestrze. [2]

Po porodzie pigmentacja często słabnie, choć nie zawsze całkowicie ustępuje. Nową lub szybko zmieniającą się plamę warto pokazać dermatologowi. [2,9]

Jak nawilżać suchą skórę ciała w czasie ciąży?

Zmiany hormonalne zachodzące w trakcie ciąży mogą wpływać na uporczywą suchość skóry. W takim przypadku kluczowe jest codzienne nawilżanie.

Pamiętaj o regularnym stosowaniu balsamów nawilżających. Ze względu możliwą nadwrażliwość wybieraj wyłącznie produkty testowane dermatologicznie, o prostym składzie, oznaczone jako bezpieczne dla kobiet w ciąży.

Dobrym wyborem będą produkty nawilżające z ceramidami, olejami roślinnymi oraz masłem shea.

Jak pielęgnować skórę brzucha?

Skórę brzucha możesz nawilżać już od początku ciąży. Nie ma ustalonego tygodnia, od którego trzeba zacząć smarowanie. Możesz używać tego samego łagodnego balsamu, który sprawdza się na pozostałych partiach ciała. Rozprowadzaj go delikatnie, bez mocnego ucisku. [10,11]

Regularne nawilżanie pomaga ograniczyć suchość i uczucie ściągnięcia, ale nie daje pewności, że rozstępy się nie pojawią. Na powstawanie rozstępów wpływają m.in. rozciąganie tkanek, zmiany hormonalne i predyspozycje genetyczne. Mogą pojawić się mimo codziennej pielęgnacji – nie świadczą o tym, że niewystarczająco dbałaś o skórę. [12,13]

Delikatne oczyszczanie skóry twarzy

Wybieraj łagodny preparat o lekko kwaśnym pH, zbliżonym do fizjologicznego pH powierzchni skóry. Kwaśny odczyn wspiera funkcjonowanie bariery ochronnej.

Dodatkowo, warto pamiętać także o dwuetapowym oczyszczaniu twarzy. Jest to szczególnie istotne, gdy masz skłonność do zatykania porów. Źle oczyszczona skóra sprzyja powstawaniu zaskórników i stanów mikrozapalnych, które często pojawiają się w okresie ciąży.

Nawilżanie i wspieranie bariery ochronnej skóry

Skuteczne nawilżanie łączy wiązanie wody w naskórku z ograniczaniem jej utraty. Dlatego produkty nawilżające warto dobierać tak, aby dostarczały składników pełniących uzupełniające się funkcje:

• Humektanty, np. kwas hialuronowy i gliceryna, przyciągają i wiążą wodę w warstwie rogowej naskórka. [14]
• Ceramidy, cholesterol i kwasy tłuszczowe wspierają barierę lipidową między komórkami naskórka. Jej prawidłowa struktura pomaga zatrzymać wodę. [15]
• Emolienty i składniki okluzyjne, np. dimetikon, zmiękczają naskórek i tworzą na jego powierzchni warstwę ograniczającą odparowywanie wody. [14]

Takie połączenie znajdziesz w jednym kremie – nie potrzebujesz osobnego produktu z każdej grupy. [11,14]

Ochrona przeciwsłoneczna a przebarwienia w ciąży

Stosowanie wysokich filtrów przeciwsłonecznych pomaga zmniejszyć możliwość powstawania przebarwień i ograniczyć ich nasilanie pod wpływem słońca. W okresie ciąży wybieraj ochronę UVA/UVB z SPF co najmniej 30, najlepiej SPF 50 lub 50+. [9,10,16]

Zabiegi pielęgnacyjne odpowiednie dla przyszłych mam

Przyszłe mamy, które chcą zadbać o swój wygląd w gabinecie kosmetycznym, powinny poinformować kosmetologa o swoim stanie. W ciąży konieczne jest indywidualne dobranie techniki i preparatów. Wszelkie zabiegi pielęgnacyjne mające na celu oczyszczenie, złuszczenie martwego naskórka lub odmłodzenie skóry wymagają oceny bezpieczeństwa. Sama nazwa „dogłębne oczyszczenie” nie mówi, czy zabieg będzie bezpieczną procedurą w Twojej sytuacji. [19]

Zapytaj, czy lista zabiegów wykonywanych obejmuje łagodną pielęgnację nawilżającą i relaksacyjne masaże dla ciężarnych. Masaże powinna wykonywać osoba przeszkolona w pracy z przyszłymi mamami. Planowe zabiegi, które oferuje medycyna estetyczna, np. wypełniacze czy toksyna botulinowa, najlepiej odłożyć. [19,20]

Swędzenie skóry w ciąży – co może oznaczać?

Swędzenie skóry w ciąży w pierwszym trymestrze może towarzyszyć przesuszeniu, atopowemu zapaleniu skóry lub reakcji na kosmetyk.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem lub oddziałem położniczym, jeśli swędzenie:

• jest silne i utrudnia sen;
• nasila się nocą;
• obejmuje dłonie lub podeszwy stóp. [21]

Takie objawy mogą wskazywać na cholestazę ciążową, czyli zaburzenie przepływu żółci w wątrobie, któremu towarzyszy wzrost stężenia kwasów żółciowych we krwi. [22] Lekarz może zlecić oznaczenie kwasów żółciowych i próby wątrobowe. Jeśli swędzenie się utrzymuje, prawidłowy pierwszy wynik nie zawsze kończy diagnostykę — badania mogą wymagać powtórzenia. [22]

Świąd skóry w ciąży a cukrzyca

Sam świąd nie pozwala rozpoznać cukrzycy ciążowej. Choroba często nie daje objawów, a rozpoznanie opiera się na badaniach glukozy, w tym doustnym teście tolerancji glukozy, czyli OGTT. Uporczywe swędzenie zgłoś lekarzowi niezależnie od wyników kontroli cukru. [22,23]

Czerwone plamy na skórze w ciąży

Czerwone plamy mogą mieć różne przyczyny. Znaczenie mają miejsce ich występowania, moment pojawienia się i dodatkowe objawy:

• po użyciu nowego kosmetyku – zaczerwienienie, pieczenie lub swędzenie mogą wskazywać na podrażnienie albo reakcję alergiczną.
• z suchością i łuszczeniem – zmiany mogą towarzyszyć wypryskowi, np. atopowemu zapaleniu skóry.
• w obrębie rozstępów na brzuchu pod koniec ciąży – swędzące grudki i plamy mogą być objawem polimorficznej osutki ciężarnych, częstszej w pierwszej ciąży. [12]

Nową wysypkę pokaż lekarzowi. Pęcherze, zwłaszcza przy zmianach zaczynających się wokół pępka, wymagają szybkiej konsultacji, ponieważ mogą wskazywać na pemfigoid ciężarnych. Do czasu oceny odstaw nowe kosmetyki i nie złuszczaj zmienionych miejsc. [12]

Białe plamki na skórze w ciąży

Białe plamki nie są typową zmianą hormonalną w ciąży. Mogą towarzyszyć łupieżowi pstremu, który często powoduje drobne łuszczenie na tułowiu, lub bielactwu, czyli utracie barwnika w wyraźnie odgraniczonych obszarach.

Jeżeli plamki są nowe lub się powiększają, najlepszym rozwiązaniem jest konsultacja dermatologiczna.